NoBS NoBS

debiasthis · NoBS

Meten, niet aanvallen.

NoBS is een meetlat voor nieuws. We toetsen een stuk aan openbare bias-modellen en aan de journalistieke regels die de bron zelf hanteert. Als die lat gehaald wordt, is dat het resultaat. Als die gemist wordt, is dat een verbeterpunt. Niet onze winst.

NoBS-logo

Plat gezegd: no bullshit. Tegelijk is NB nota bene: het briefje onder een stuk. Dat briefje ís de meting. Die twee samen zijn de eyecatcher. Geen officiële band met de NOS. Geen aanvalsteken.

Dit is een meetinstrument. Het is niet perfect. Het is niet bedoeld om hard te oordelen over mensen of redacties. Het is bedoeld om een beeld te geven, met uitleg, zodat iedereen — lezer én maker — kan leren. AI-modellen zijn zelf ook scheef. Dat zeggen we erbij.

Waarom we dit doen

Het is verleidelijk om nieuws te lezen als wapen. Of als bevestiging. Precies daarom bestaat NoBS. Het doel is de huidige situatie meten en verbeteren waar het kan. Punt.

We vallen niemand aan. Ook de NOS niet. Misschien doet de NOS het heel goed. Dat is een uitkomst die we serieus nemen.

Waarom we bij de NOS beginnen

De NOS is een taakomroep. Mediawet 2008, artikel 2.34a: nieuws, sport en evenementen voor de landelijke publieke mediadienst. Artikel 2.1 zegt wat dat aanbod moet zijn: evenwichtig, pluriform, gevarieerd en onafhankelijk van commerciële en overheidsinvloeden. Het woord “onpartijdigheid” staat niet in de wet. De NPO schrijft dat dit grotendeels uit belastinggeld komt.

De actuele Code Journalistiek Handelen (13 november 2025) zegt dat omroepmedewerkers “onafhankelijk en onbevooroordeeld” werken, feiten van meningen scheiden, en zich niet laten leiden door overheid, politiek of commercie. Het Programmastatuut NOS (15 februari 2012) zegt hetzelfde intern: geen politieke binding. Dáárom is de NOS een scherpe eerste toetssteen. Niet als vijand. Omdat ze zelf die lat heeft.

We claimen geen monopolie op de waarheid. De publieke omroep heeft een andere legitimatie dan een commerciële titel. Die rust op onafhankelijkheid, niet op het behagen van een doelgroep. Als een stuk die eigen regels mist, is dat hun verbeterpunt — geen overwinning van ons.

Waarom andere media daarna

Veel andere titels hebben eigenaars, merken en lezersgroepen. Het is normaal dat een titel een toon heeft. Een column is iets anders dan een bericht. Dat onderscheid maken we later zichtbaar.

Wat we niet als feit presenteren: dat elke commerciële redactie bewust liegt om te scoren. Dat hebben we niet bewezen. Wat wél stevig onderzocht is: mensen kiezen vaker informatie die hun bestaande beeld steunt.

Hart, Albarracín, Eagly en collega’s (2009) bundelden 91 studies met bijna 8.000 deelnemers. Gemiddeld was er een matige voorkeur voor congeniale informatie — stukken die passen bij wat je al vindt — boven informatie die dat beeld tegenspreekt. Die voorkeur is niet altijd even sterk. Als nauwkeurigheid ertoe doet voor een doel, kan het zelfs omdraaien.

Nickerson (1998) noemt confirmation bias het zoeken of interpreteren van bewijs op een manier die bestaande overtuigingen bevoordeelt. Dat zit in lezers. Het kan ook in redacties en in AI zitten. Daarom meten we het stuk, niet “wie gelijk heeft”.

Praktisch advies, voorzichtig: lees niet alleen binnen één framing. Iyengar & Hahn (2009) lieten in een experiment zien dat mensen eerder een bron kiezen die bij hun politieke kant past. Stroud (2011) beschrijft die niche-nieuwskeuze. Dat is geen bewijs dat “iedereen in een filterbubbel zit”. Pew (2014) vond weinig overlap tussen sterk links en sterk rechts, maar geen algehele bubble. Reuters Institute (2022) concludeert dat echo chambers klein zijn en steunt de filter-bubblehypothese niet. Eerst de publieke lat. Daarna de rest, over tijd.

Hoe we meten

Een meting is ook een oordeel. Zeker bij gevoelige onderwerpen. Daarom meerdere assen, meerdere runs, en volledige openheid over de methode.

1. FRAME

Facts, Rhetoric, Assumptions, Motives, Exclusions. Wat wordt beweerd, hoe het geladen is, wat als vanzelfsprekend geldt, wiens belang bediend wordt, en wat dezelfde dag elders wél stond.

2. Eigen regels van de bron

Bij de NOS: Mediawet (evenwichtig, pluriform, onafhankelijk), de Code Journalistiek Handelen, en het Programmastatuut. We toetsen het stuk aan hun lat. Niet aan de onze.

3. Soort stuk

Bericht, reportage, duiding, column, statement. Een column mag kleur hebben. Een nieuwsbericht heeft een andere eis. Die classificatie hoort bij de score, anders vergelijk je appels met peren.

4. Meerdere modellen

Eerst één AI (Grok), twee runs, max 8 punten verschil. Daarna hetzelfde stuk door meer dan één model. Gemiddelde én filter per model. AI is getraind op veel van dezelfde media die we meten. Dat is een beperking, geen geheim.

Gevoelige onderwerpen (oorlog, verkiezingen, migratie, religie) krijgen een extra poort. We publiceren geen morele score. Wel: dit feit ontbreekt, dit woord laadt, deze aanname staat niet ter discussie.

We herpubliceren geen kranten en geen artikelen. Dat mag niet, en het is niet het doel. Alleen meten. Bronlink, classificatie, scores, uitleg. Alles binnen de wet.

Herschrijven doen we alleen als de scheefstand zo sterk is dat het zin heeft, en er in de praktijk weinig van de oorspronkelijke tekst overblijft. Die neutrale tekst zet feiten en uitleg zo compleet mogelijk. Het origineel ernaast laat het contrast zien. Dát is het doel, geen eigen krant.

Hoe te beginnen

  1. Lees deze methode. Val de methode aan als je wilt. Dat is welkom.
  2. Eerste publieke metingen komen op X als @nobsnieuws (display: NO-BS). Elk stuk krijgt menselijke goedkeuring. Geen auto-post. De modellen kosten tijd en geld. Volgen of abonneren op X helpt om dit vol te houden. Geen paywall op de meting zelf.
  3. Later: plak een URL op deze site (debiasthis). Eerst NL, daarna internationaal dezelfde meetlat.
  4. Nog later: kijken of scores over tijd bewegen. Niet om te winnen. Om te zien of het beter wordt.

Wat we van plan zijn te meten

Dit is een start. Als de modellen goed lezen en de meting klopt, proberen we later elke krant met voldoende volume. Geen campingstuk tenzij het ineens politiek wordt. Eerst: politiek gevoelige stukken, ongeveer drie maanden terug, daarna lopend.

Elk stuk krijgt een type (bericht / reportage / duiding / column / statement) en een onderwerpstag. Zo kun je later zien of “het nieuws” verandert, of alleen de columns.

Harde conclusies vermijden we. Een model is een model. Spreiding tussen modellen ís het beeld.

Bronnen

Alleen wat we hebben nagetrokken. Geen verzonnen cijfers over hersenen of “altijd bevestiging zoeken”.